Ölen Bir Yıldızın Etrafında İlk Kez Çift Halkalı Enkaz Keşfedildi
Ölen Bir Yıldızın Etrafında İlk Kez Çift Halkalı Enkaz Keşfedildi
Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nde Dünya’dan yaklaşık 1600 ışık yılı uzaklıkta yer alan Başak Takımyıldızı’ndaki J1328-1450 isimli beyaz cüce yıldızın etrafında, daha önce benzeri görülmemiş bir yapı tespit etti. Yapılan gözlemler sonucunda, bu ölen yıldızın çevresinde iki ayrı halkadan meydana gelen bir gezegen enkazı olduğu belirlendi.
Avrupa Güney Gözlemevi’nin Şili’de bulunan Çok Büyük Teleskobu (Very Large Telescope) aracılığıyla gerçekleştirilen incelemelerden önce, etrafında enkaz barındıran 21 beyaz cüce biliniyordu. Ancak söz konusu sistemlerin tamamında kalıntılar tek bir disk halinde bulunurken, J1328-1450 örneğinde enkazın iki ayrı halkaya ayrıldığı ilk kez gözler önüne serildi.
Halkaların İçinde Kayalık Gök Cisimleri Bulunabilir
Araştırmacılar, bu sıra dışı diskin, yıldızın geçirdiği şiddetli ölüm evresinin ardından hayatta kalmayı başaran ve halkaların içine gömülen iki gezegen ya da daha küçük kayalık cisim tarafından şekillendirilmiş olabileceğini ifade ediyor. Güneş’in kütlesinin yaklaşık yüzde 47’sine sahip olan bu beyaz cüce, kabaca Dünya’yla aynı çapa sıkışmış durumdadır.
Mevcut sistemde hayatta kalan gezegenimsi cisimlerin, daha büyük ve şiddetli bir şekilde parçalanmış gezegenlerin artıkları olabileceği tahmin ediliyor. Bu nesnelerden birinin cüce gezegen Plüton büyüklüğünde, diğerinin ise ondan daha küçük boyutlarda olabileceği değerlendiriliyor.
Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışmanın yazarlarından, Şili’deki Universidad Técnica Federico Santa María’dan gökbilimci Felipe Lagos-Vilches, keşfin önemine dikkat çekerek bu durumun, bir gezegen sisteminin kalıntılarının düşünüldüğünden çok daha karmaşık bir yapı barındırabileceğini ortaya koyduğunu belirtti. Aynı zamanda bu bulgu, kayalık cisimlerin bir yıldızın beyaz cüceye dönüşüm süreçlerinden sağ çıkabileceği ihtimaline güçlü bir katkı sağlıyor.
Gezegen Sistemi Tamamen Yok Olmadı
Yıldızın evrim sürecine değinen Lagos-Vilches, asıl yıldızın büyük ölçüde genişleyerek bir kırmızı deve dönüşmeden evvel bir gezegen sistemine ev sahipliği yapmış olabileceğini, bu süreçte en içteki bazı gezegenlerin yutulurken daha uzak yörüngelerdeki gök cisimlerinin kurtulduğunu aktardı.
Süreci detaylandıran Lagos-Vilches, sistemin tamamen ortadan kalkmadığını, hayatta kalan bazı kayalık cisimlerin kütle çekimsel etkilerle yön değiştirerek kendilerini beyaz cüceye yaklaştıran yüksek dış merkezli yörüngelere girmiş olabileceğini kaydetti. Yeterince yaklaşan cisimlerin beyaz cücenin kütle çekim kuvvetiyle parçalandığını ve bu malzemelerin toz ile gaz içeren bir enkaz diskine yayıldığını belirtti. Buna rağmen görece büyük iki kayalık cismin bu enkazın içerisinde varlığını sürdürmüş olabileceği vurgulandı.
Bu iki cismin mevcudiyetinin, çevredeki malzemenin eş merkezli bir çift gaz halkası şeklinde dağılmasını açıklamak adına önemli ipuçları sunduğu ifade edildi. Dış halkanın iç halkaya kıyasla magnezyum bakımından büyük ölçüde fakirleşmiş olduğu bilgisi paylaşılırken, bunun farklı ana cisimlerden ya da güçlü kütle çekim alanı sebebiyle beyaz cüceye aşırı derecede yaklaştığında parçalanan kayalık bir cismin farklı katmanlarından kaynaklanabileceği dile getirildi.
Güneş Sistemi’nin Uzak Geleceğine Dair İpuçları
Elde edilen bu verilerin, Güneş Sistemi’nin çok uzak bir gelecekte karşılaşabileceği olası senaryolara ışık tutabileceği değerlendiriliyor. Milyarlarca yıl sonra yakıtı tükenecek olan Güneş’in de büyük ölçüde genişleyerek kırmızı dev evresine geçeceği, ardından dış katmanlarını atarak geride yoğun bir çekirdek ve beyaz cüce bırakacağı öngörülüyor. Bu süreçte Güneş Sistemi’ndeki bazı gezegenlerin yok olacağı, bazılarının ise hayatta kalabileceği tahmin ediliyor.
Güneş’in yaklaşık 5 milyar yıl içinde bir kırmızı deve dönüşeceğini belirten Lagos-Vilches, iç Güneş Sistemi’nin bu süreçten sarsıcı biçimde etkileneceğini, Merkür ve Venüs’ün genişleyen Güneş tarafından yutulmasının bekendiğini ifade etti. Dünya’nın bu evrede yutulup yutulmayacağı hususunda ise henüz net bir fikir birliği bulunmuyor. Öte yandan Jüpiter, Satürn ve daha uzaktaki dış gezegenlerin hayatta kalma şansının çok daha yüksek olduğu kaydediliyor.
Güneş bir beyaz cüceye evrildikten sonra geride kalan gezegen kalıntıları, uydular ve asteroitlerin kütle çekim kuvvetleriyle parçalanacak kadar bu yıldıza yaklaşabileceği öngörülüyor. Dolayısıyla J1328-1450 etrafındaki bu enkaz diskinin, kendi gezegen sistemimizin çok uzak gelecekte yaşayabileceği olası bir evreyi temsil edebileceği belirtiliyor.